Co to jest i po co ludzie to biorą
5-HTP, czyli 5-hydroksytryptofan, to jeden z etapów, przez które organizm zamienia tryptofan z jedzenia w serotoninę, a dalej w melatoninę. Stąd logika sprzedawców. Skoro to półprodukt serotoniny i melatoniny, ma poprawiać sen i humor. Logika jest ładna, ale badania na ludziach są nieliczne i małe.
Co pokazują badania
Wszystko, co znaleziono o śnie, pochodzi z jednego małego badania. Trzydzieści osób w wieku około 66 lat dostawało 100 mg 5-HTP dziennie przez 12 tygodni albo nic, w badaniu pojedynczo zaślepionym, czyli uczestnicy wiedzieli, w której są grupie. U osób, które na starcie źle spały, poprawił się subiektywny wynik snu w kwestionariuszu, a u dobrych śpiących nie. We krwi wzrosła serotonina. Autorzy piszą o korzyściach dla części składowych snu, nie o ogólnej poprawie.
Ta sama grupa pokazała w drugiej publikacji lepszy wynik testu poznawczego i niższy wynik skali depresji, bez zmian w skali lęku. Autorzy wprost zastrzegają, że próba jest za mała i krótka. To jest ten sam eksperyment, a nie niezależne potwierdzenie.
Tam, gdzie badanie było większe i z placebo, wyszło gorzej. W badaniu na 166 pacjentach z chorobą jelit w remisji i zmęczeniem 100 mg 5-HTP dwa razy dziennie przez 8 tygodni podniosło poziom serotoniny we krwi, ale zmęczenie spadło tak samo jak po placebo (około 36-38 procent osób osiągnęło poprawę o 20 procent w obu grupach). Z kolei u dorosłych z cechami ADHD pojedyncza dawka nie poprawiła rozpraszalności, a 19,6 procent osób po 5-HTP miało zmęczenie, nudności lub wymioty. Przeglądu systematycznego o śnie lub nastroju w zebranych pracach nie ma.
Dawki, które badano
Starsi dorośli dostawali 100 mg dziennie przez 12 tygodni, pacjenci z chorobą jelit po 100 mg dwa razy dziennie przez 8 tygodni. Nie znaleziono źródła z górnym limitem. To opis badań, nie zalecenie.
Kto powinien uważać
Przeglądy toksykologiczne i kliniczne omawiają zespół serotoninowy, czyli stan nadmiaru serotoniny, obok zespołu eozynofilia-mialgia i toksycznych zanieczyszczeń w preparatach tryptofanu i 5-HTP. Streszczenia nie opisują interakcji z lekami, ale skoro 5-HTP podnosi serotoninę, naszym zdaniem osoby biorące leki przeciwdepresyjne nie powinny łączyć ich z 5-HTP na własną rękę. Brakuje też danych o ciąży i karmieniu, więc w tym czasie lepiej go nie stosować. Streszczenia nie podają, jak często te powikłania występują.
Co z tego wynika
Dla zdrowego dorosłego, który słabo śpi, 5-HTP nie ma solidnych dowodów, a ma realne ryzyko przy lekach. Naszym zdaniem lepiej nie zaczynać od niego. Jeśli bierzesz leki psychiatryczne, to w ogóle sprawa dla lekarza. Przy problemach ze snem zacznij od nawyków i rozmowy z lekarzem, a nie od prekursora neuroprzekaźnika.
