Co to jest i po co ludzie to biorą
Szafran to przyprawa ze znamion kwiatu krokusa. W suplementach jest to standaryzowany ekstrakt, a badania dotyczą głównie nastroju, lęku i snu. Badań klinicznych jest tu sporo, ale wyniki trzeba czytać z rezerwą.
Co pokazują badania
Najświeższy przegląd to metaanaliza 34 badań z 1769 uczestnikami, trwających co najmniej 4 tygodnie. Wynik w kwestionariuszu depresji Becka (BDI) spadł średnio o 4,39 punktu względem kontroli (przedział ufności od -6,64 do -2,15, 14 badań). Wynik w kwestionariuszu lęku Becka spadł o 5,06 punktu (6 badań). Ale w skalach oceniających objawy przez lekarza (HDRS i HARS) różnicy nie było. Do tego rozbieżność między badaniami była ogromna (I² powyżej 92 procent). Autorzy oceniają pewność dowodów jako umiarkowaną, a sami piszą, że brak efektu w skalach klinicznych wymaga lepszych badań. Starsza metaanaliza z 2013 roku objęła tylko pięć badań na dorosłych z rozpoznaną depresją, z czego tylko dwa miały placebo, a trzy porównywały szafran z lekiem przeciwdepresyjnym. Duży efekt (wielkość efektu 1,62) dotyczył porównania z placebo, czyli tych dwóch badań. Autorzy zaznaczają, że potrzeba większych badań prowadzonych poza Iranem. Tak duże liczby z tak małej próby przyjmuj ostrożnie.
Największe dotąd badanie według jego autorów to badanie na 202 dorosłych z objawami depresyjnymi poniżej progu rozpoznania, sponsorowane przez producenta ekstraktu. Uczestnicy przez 12 tygodni brali 28 mg ekstraktu szafranu albo placebo. Wynik w skali depresji spadł o 2,92 punktu więcej niż przy placebo, a istotną klinicznie zmianę (spadek o co najmniej 7 punktów) miało 72 procent badanych wobec 54 procent przy placebo. Placebo także działało bardzo silnie, co autorzy podkreślają. W pozostałych wskaźnikach różnic nie było, a sen poprawił się tylko w podgrupie z największymi zaburzeniami snu, w analizie dodatkowej. Dla kogoś, kto szuka czegoś „na sen”, to za mało.
Sieciowa metaanaliza ziół na lęk uznała szafran za godny dalszych badań, ale bez istotnego wyniku w głównym zestawieniu.
Dawki, które badano
W największym badaniu było to 28 mg ekstraktu dziennie przez 12 tygodni. W badaniu na cukrzycy typu 2 podawano 100 mg dziennie przez 8 tygodni. Różnica pokazuje, że nie ma jednej ustalonej dawki, a ekstrakty różnią się składem. Nie znaleziono źródła z górną granicą bezpieczeństwa. To opis badań, nie zalecenie.
Kto powinien uważać
W największym badaniu nie zgłoszono poważnych reakcji niepożądanych, a przegląd ziół na lęk uznał wszystkie badane zioła za dobrze tolerowane. Nie znaleziono jednak przeglądu bezpieczeństwa szafranu ani danych o interakcjach, a najdłuższe próby trwały 12 tygodni. Jeśli bierzesz leki przeciwdepresyjne, nie łącz ich z szafranem bez lekarza. Ciąża i karmienie to kolejny obszar bez danych. Osoby z diagnozą depresji nie powinny zastępować leczenia suplementem.
Co z tego wynika
Szafran ma wiele badań o nastroju, więc to nie jest wynik jednej pracy. Efekt widać jednak w ankietach wypełnianych samodzielnie, a nie w ocenie klinicysty, przy dużej rozbieżności między badaniami i silnym placebo. Naszym zdaniem na sen nie ma on mocnych dowodów. Jeśli nastrój pozostaje obniżony, zacznij od lekarza, a nie od ekstraktu.