Co to jest i po co ludzie to biorą
Próba kliniczna GAIT, na ponad półtora tysiąca osób z bolącym kolanem, nie wykazała przewagi glukozaminy nad placebo. Glukozamina to cukier aminowy występujący w organizmie, wykorzystywany do budowy chrząstki. W badaniach podaje się ją osobom z chorobą zwyrodnieniową kolana, czyli stopniowym zużyciem chrząstki.
Co pokazują badania
Zacznijmy od próby GAIT. Clegg i współpracownicy przydzielili 1583 osoby z objawową chorobą zwyrodnieniową kolana do glukozaminy (1500 mg dziennie), chondroityny, obu naraz, leku przeciwbólowego celekoksybu albo placebo na 24 tygodnie. Odsetek osób, u których ból spadł o co najmniej 20 procent, wyniósł w grupie placebo 60,1 procent. Glukozamina dała wynik o 3,9 punktu procentowego wyższy, co statystycznie nie różniło się od placebo (P=0,30). Celekoksyb wypadł lepiej. Autorzy zauważyli możliwy efekt połączenia glukozaminy z chondroityną u osób z umiarkowanym lub silnym bólem (354 osoby), ale to analiza eksploracyjna.
Inny pomysł sprawdzono w badaniu odstawienia. 137 osób, które przyjmowały glukozaminę i czuły poprawę, dostało przez 6 miesięcy glukozaminę albo placebo. Zaostrzenie choroby miało 45 procent osób na glukozaminie i 42 procent na placebo. Odstawienie niczego więc nie zmieniło.
Przeglądy nie są jednomyślne. Metaanaliza z 2024 roku obejmująca 25 badań (9 o glukozaminie, 13 o chondroitynie, 3 o obu naraz) znalazła dla siarczanu glukozaminy mniejsze zwężanie szpary stawowej, czyli odstępu między kośćmi widocznego na zdjęciu. Poprawę bólu i funkcji pokazała w niej chondroityna, a połączenie obu substancji nie zmniejszyło bólu. Przegląd z 2023 roku 15 badań uznał, że glukozamina zmniejsza ból bardziej niż placebo, choć efekty na skalach funkcji autorzy nazwali niewystarczającymi. Zestawienie z 2018 roku 69 badań suplementów w chorobie zwyrodnieniowej uznało efekt glukozaminy na ból za istotny statystycznie, ale o niejasnym znaczeniu klinicznym, a jakość dowodów dla wszystkich badanych suplementów autorzy ocenili jako od bardzo niskiej do wysokiej. Sieciowa metaanaliza 47 badań leków na chorobę zwyrodnieniową kolana trwających co najmniej rok powiązała siarczan glukozaminy z mniejszym bólem (SMD -0,29), ale autorzy zaznaczają dużą niepewność wszystkich szacunków. Część autorów pracowała dla firmy, która badała siarczan glukozaminy. Przegląd z 2025 roku 146 badań podaje, że ponad 90 procent badań skuteczności zgłosiło wynik pozytywny. To liczenie wyników, nie ocena ich jakości, więc traktuję je ostrożniej niż próbę GAIT.
U sportowców też bez efektu. W próbie na 30 mężczyznach po rekonstrukcji więzadła krzyżowego 1000 mg dziennie przez 8 tygodni nie dało przewagi nad placebo.
Dawki, które badano
W GAIT i w większości badań podawano 1500 mg dziennie, zwykle z 1200 mg chondroityny, przez około 6 miesięcy. Przeglądy różnią się co do soli (siarczan albo chlorowodorek) i nie wskazują lepszej. To dane z badań, nie zalecenie. Górnej bezpiecznej dawki nie podajemy, bo żadne otwarte źródło jej nie określa.
Kto powinien uważać
W GAIT działania niepożądane były łagodne, rzadkie i rozłożone równo między grupami. Zasadnicze ostrzeżenie dotyczy leków z grupy kumaryn. EFSA zebrała ponad 40 zgłoszeń wzrostu INR po glukozaminie, w niektórych przypadkach z krwawieniem (w jednym zakończonym trwałym stanem wegetatywnym), i uznała, że ryzyko interakcji istnieje, choć jego skali nie da się ocenić. Opis przypadku i przegląd zgłoszeń (71-letni mężczyzna, u którego INR wzrósł po zwiększeniu dawki glukozaminy z chondroityną) wskazuje na to samo. Nie sprawdzaliśmy statusu prawnego ani przepisów antydopingowych na stronach urzędowych, więc zweryfikuj je sam.
Co z tego wynika
Jeśli kolano boli, najpierw potrzebny jest lekarz albo fizjoterapeuta, bo suplement tego nie zastąpi. Dowody na glukozaminę są słabe, a największa próba nie wykazała efektu. Jeśli mimo to chcesz spróbować, pamiętaj, że próby oceniały efekt po 24 tygodniach, a odstawienie u osób z poprawą nie zwiększyło liczby zaostrzeń. Przy warfarynie nie próbuj bez rozmowy z lekarzem. Zdrowym ludziom z kolanami bez objawów ten suplement nic nie obiecuje.