Co to jest i po co ludzie to biorą
Multiwitamina to jedna tabletka z wieloma witaminami i minerałami naraz. W cytowanych tu pracach sprawdzano głównie pamięć i ryzyko zachorowań. Oświadczeń UE dla multiwitaminy jako całości w załączniku do rozporządzenia 432/2012 nie znaleziono, są tylko dla pojedynczych składników.
Co pokazują badania
Główne dane pochodzą z programu COSMOS, w którym osoby powyżej 60. roku życia dostawały codziennie multiwitaminę albo placebo. W badaniu COSMOS-Mind (2262 osoby, średnio 73 lata, 3 lata) multiwitamina dała niewielką poprawę globalnych funkcji poznawczych (0,07 odchylenia standardowego, przedział 0,02-0,12). Badanie internetowe na 3562 osobach wykazało lepsze natychmiastowe odtwarzanie zapamiętanych słów, a metaanaliza trzech części COSMOS ocenia ten efekt tak, jakby starzenie funkcji poznawczych było o około 2 lata krótsze. To małe liczby i jeden program badań, więc potrzebne jest niezależne potwierdzenie.
Z większych przeglądów raport dla USPSTF (84 badania, prawie 740 tys. osób) znalazł, że multiwitamina wiązała się z nieco niższą zachorowalnością na raka (OR 0,93, 4 badania, 48 859 osób). Różnica bezwzględna to od 0,2 do 1,2 punktu procentowego, a autorzy podkreślają ograniczenia. Beta-karoten w suplementach wiązał się natomiast z większym ryzykiem raka płuc, a ograniczone dane wskazywały na możliwe poważne szkody przy witaminie A (złamania biodra), witaminie E (udar krwotoczny) oraz witaminie C i wapniu (kamienie nerkowe).
Dla osób poniżej 60. roku życia bliższy jest przegląd wysokodawkowego kompleksu B z minerałami. Siedem badań z placebo pokazało głównie poprawę odczuwanego stresu, wytrzymałości fizycznej i koncentracji, ale nie wszystkie wyniki były istotne, a autorzy nie stosowali korekt na wiele pomiarów. To preparat wysokodawkowy, więc inny niż standardowa multiwitamina. Przy odporności 12-tygodniowe badanie starszych dorosłych pokazało lepszy poziom witaminy C i cynku oraz samopoczucie, ale bez zmian we wskaźnikach odporności. W COSMOS multiwitamina nieco spowolniła też zegary epigenetyczne (958 osób), lecz autorzy sami piszą, że znaczenie kliniczne jest nieznane.
Dawki, które badano
W COSMOS była to jedna tabletka dziennie gotowego preparatu dla seniorów (Centrum Silver), przez 2-3 lata. Przegląd bezpieczeństwa objął badania z dawkami nieprzekraczającymi 100% zalecanego spożycia. To dawki z prób, nie zalecenia. Górnych limitów poszczególnych składników nie sprawdzano w oficjalnych źródłach.
Kto powinien uważać
Przegląd bezpieczeństwa z 2017 roku nie znalazł poważnych zdarzeń przy dawkach w zakresie zalecanych norm, zgłaszano tylko drobne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, bez wzrostu śmiertelności. To jednak dotyczy preparatów w normie, a łatwo ją przekroczyć, dokładając osobne witaminy. Przy ciąży skład i dawkę ustala lekarz. Wszystkie opisane tu efekty dotyczą w większości osób po 60. roku życia.
Co z tego wynika
Zdrowemu mężczyźnie przed czterdziestką te badania nie dają mocnego powodu do codziennej multiwitaminy. Jeśli ją bierzesz, wybierz jedną w zwykłych dawkach i nie dokładaj do niej osobnych wysokich dawek tych samych witamin. Jeśli kupujesz ją, bo jesteś zmęczony, najpierw zrób badania krwi i porozmawiaj z lekarzem.