Co to jest i po co ludzie to biorą
Kwas foliowy to syntetyczna postać folianów, czyli witaminy B9, która występuje też w żywności. Kobiety biorą go przed ciążą. Mężczyźni częściej trafiają na niego w suplementach „na płodność”, gdzie bywa połączony z cynkiem. Starsze osoby sięgają po niego z myślą o pamięci. Załącznik do rozporządzenia 432/2012 zawiera oświadczenia o folianach, na przykład o roli w rozwoju tkanek matki w ciąży i o zmniejszaniu zmęczenia.
Co pokazują badania
Najlepiej znany wynik pochodzi z 1991 roku. W badaniu Medical Research Council 1817 kobiet, które już miały ciążę z wadą cewy nerwowej (np. rozszczepem kręgosłupa), losowo przydzielono do kwasu foliowego, innych witamin, obu albo żadnego. Wadę stwierdzono u 6 dzieci w grupach z kwasem foliowym i u 21 w pozostałych. Ryzyko względne wyniosło 0,28, czyli było o 72% niższe. To jedno badanie w grupie wysokiego ryzyka, ale wynik jest wyraźny, a inne witaminy bez kwasu foliowego nie pomagały.
Dla mężczyzn ważniejsze jest badanie z 2020 roku. 2370 mężczyzn, których pary planowały leczenie niepłodności, dostało losowo 5 mg kwasu foliowego z 30 mg cynku dziennie albo placebo przez 6 miesięcy. Żywe urodzenia były podobne (34% wobec 35%), a stężenie, ruchliwość i budowa plemników się nie różniły. Odsetek plemników z uszkodzonym DNA był nawet wyższy w grupie z suplementem (29,7% wobec 27,2%). Jeśli kupujesz taki preparat na płodność, ta próba nie potwierdza sensu zakupu.
U starszych osób wyniki są niejednoznaczne. Metaanaliza 23 prac pokazała niewielką poprawę funkcji poznawczych, ale w krajach z obowiązkowym wzbogacaniem żywności w kwas foliowy dodatkowe tabletki nie dawały efektu. Inna metaanaliza dotyczyła osób z już rozpoznanymi zaburzeniami poznawczymi. Dla dorosłego w wieku 22-40 lat to dane z innej grupy.
Dwie metaanalizy badały markery krwi. Kwas foliowy obniżył trójglicerydy o około 10 mg/dl i cholesterol całkowity o około 4 mg/dl, nie ruszając LDL i HDL (34 badania), oraz poprawił zdolność tętnicy do rozszerzania się pod wpływem przepływu krwi (21 badań). To wskaźniki, a nie mniejsza liczba zawałów.
Dawki, które badano
U mężczyzn podawano 5 mg kwasu foliowego z 30 mg cynku dziennie przez pół roku. Metaanaliza u osób z zaburzeniami poznawczymi dzieliła dawki na poniżej i co najmniej 3 mg dziennie w chorobie Alzheimera oraz na poniżej i powyżej 400 mikrogramów przy łagodnych zaburzeniach. To liczby z badań, nie zalecenia, a dawkę przed ciążą ustala lekarz. Górnego limitu nie sprawdzano w oficjalnym źródle.
Kto powinien uważać
W dużym badaniu u mężczyzn suplement z cynkiem częściej wywoływał dolegliwości żołądkowe (ból lub dyskomfort brzucha zgłosiło 66 osób wobec 40 na placebo). U osób po udarze metaanaliza znalazła, że witaminy z grupy B (kwas foliowy, B6, B12) wiązały się z gorszymi wynikami testów poznawczych (SMD -0,40, przedział -0,72 do -0,08). Ciąża i planowanie ciąży to sprawa dla lekarza lub położnej. Przy podejrzeniu niedoboru witamin z grupy B najpierw zrób badania krwi.
Co z tego wynika
Kwas foliowy ma jedno dobrze udokumentowane zastosowanie, czyli przygotowanie do ciąży, i to temat dla pary z lekarzem. Oceniamy je jako umiarkowane tylko dlatego, że opieramy się tu na jednej próbie. Jako suplement na płodność mężczyzn nie sprawdził się w największej próbie. Na pamięć młodego dorosłego nie ma na niego dowodów, a u starszych efekt zależy od tego, jak bogata w foliany jest dieta w danym kraju. Jeśli kupujesz „męski” preparat z kwasem foliowym i cynkiem, wiedz, że badanie JAMA nie dało powodu do oczekiwań.