Co to jest i po co ludzie to biorą
Bor jest pierwiastkiem śladowym. Marketing suplementów powtarza, że podnosi testosteron i pomaga budować mięśnie. Badań, które to sprawdzają, prawie nie ma.
Co pokazują badania
Wyszukiwanie w PubMedzie dało 8 prób z losowym przydziałem i 3 przeglądy, a część z nich dotyczy innych spraw, na przykład bólów menstruacyjnych u kobiet. Dla mężczyzny liczą się dwie prace.
Pierwsza to badanie z 1994 roku, zaprojektowane właśnie po to, by sprawdzić tezę o testosteronie. Wzięło w nim udział 19 kulturystów w wieku 20-27 lat. Dziesięciu dostawało 2,5 mg boru dziennie, dziewięciu placebo, przez 7 tygodni. Testosteron, masa ciała bez tłuszczu i siła wzrosły w obu grupach, i to w tym samym stopniu. Zmieniał je trening, nie bor. Co więcej, tylko u sześciu z dziesięciu osób przyjmujących bor wzrósł poziom boru w osoczu. Próba jest mała i bardzo stara, więc nie dowodzi, że bor nigdy nie działa. Jednak to jedyny test w przejrzanych pracach dokładnie na tym pytaniu i wynik jest zerowy.
Druga praca to badanie z 2002 roku na 15 zdrowych mężczyznach w wieku 45-65 lat. Jednorazowa dawka 11,6 mg boru z posiłkiem tłustym nie zmieniła krzepnięcia (czynnika VIIa), poziomu cukru, insuliny ani lipidów. Badanie sfinansowała firma Borax Europe, producent związków boru, co warto mieć na uwadze, choć wynik był neutralny, a nie reklamowy.
Dla sportowców obraz jest podobny. Przegląd z 2019 roku zebrał minerały stosowane w sporcie i znalazł tylko cztery prace o borze. Autorzy uznali, że obecnie niewiele dowodów wspiera suplementację minerałami dla poprawy wyników, z wyjątkiem żelaza i magnezu.
Dawki, które badano
Kulturyści dostawali 2,5 mg boru dziennie przez siedem tygodni. W badaniu na zdrowych mężczyznach była to jedna dawka 11,6 mg. To opis badań, nie zalecenie. Nie otworzyliśmy żadnego źródła z górną bezpieczną granicą dla boru, dlatego jej nie podajemy.
Kto powinien uważać
Danych o bezpieczeństwie jest tu mało. Przejrzane prace to tylko krótkie badania, więc o długim stosowaniu, ciąży czy interakcjach z lekami nie da się nic powiedzieć. Nie sprawdzaliśmy też statusu prawnego boru jako składnika suplementów w Polsce. Zweryfikuj go w oficjalnych źródłach, jeśli rozważasz zakup.
Co z tego wynika
Bor nie jest suplementem na testosteron. Jedyne badanie na trenujących mężczyznach nie pokazało żadnej różnicy, a oświadczenia UE o borze w sprawdzonym załączniku nie znaleziono. Jeśli podejrzewasz niski testosteron, zacznij od badania hormonów i rozmowy z lekarzem, a nie od tabletki. W tamtym badaniu wyniki poprawił trening, nie suplement.