Badacze z Uniwersytetu w São Paulo przejrzeli rok internetowych rozmów o „ulepszaniu twarzy”. Samo hasło „bonesmashing” zebrało w tym czasie 2518 wzmianek, a zasięg szacowano na 32 milionów odbiorców. Wyszukiwania tej frazy w Google wzrosły o 5000% w stosunku do roku wcześniejszego. W tych postach około 98% autorów to mężczyźni. To dane z analizy mediów społecznościowych, nie z badania klinicznego, więc mówią o popularności, a nie o skuteczności. Ale pokazują skalę zjawiska, które trzeba rozdzielić na dwie zupełnie różne części.
Skąd wzięło się looksmaxxing
Słowo oznacza maksymalizowanie wyglądu, głównie twarzy. Najgłośniej mówi się o nim w internecie. Według badania z São Paulo najwięcej treści jest na YouTube (43,7%) i TikToku (17,4%). Zespół socjologów z Kanady przeanalizował 8072 komentarze z jednego takiego forum, odwiedzanego przez około 6 milionów osób miesięcznie. Wniosek autorów jest ostry. Społeczność zachęca do poważnych zmian w ciele, na przykład operacji wydłużania nóg albo mewingu, a jednocześnie traktuje użytkowników jak „nieudanych mężczyzn” i podpowiada im samookaleczanie. To jakościowa analiza jednego forum, więc nie wolno z niej wnioskować o wszystkich, którzy interesują się wyglądem. Pokazuje jednak, jak wygląda jedna z największych społeczności tego typu, w której użytkownicy krytykują m.in. asymetrię twarzy i łuki brwiowe.
Softmaxxing i hardmaxxing
Praktyki dzieli się zwykle na dwie grupy. Softmaxxing to rzeczy nieinwazyjne, takie jak pielęgnacja skóry, fryzura, ubiór, sen i ruch. Hardmaxxing to ingerencja w ciało, od zabiegów kosmetycznych po operacje, a w skrajnej wersji coś, co z medycyną nie ma nic wspólnego. Autorzy pracy z São Paulo używają tego samego podziału i opisują obie grupy w jednym przeglądzie.
Ta granica jest użyteczna, ale nie idealna. Zabieg wykonany przez wykwalifikowanego lekarza w gabinecie to coś innego niż to samo zrobione samodzielnie według filmu. Dlatego niżej dzielę praktyki według tego, co o nich wiadomo, a nie według etykiety.
Co ma sens
Najlepiej udokumentowane są najnudniejsze rzeczy.
W jednym eksperymencie laboratoryjnym brak snu dało się zobaczyć na twarzy. Obserwatorzy oceniali zdjęcia dziesięciu osób po normalnej nocy i po 31 godzinach bez snu. Twarze niewyspanych wyglądały na bardziej zmęczone, z ciemniejszymi cieniami pod oczami, bledszą skórą i opadającymi kącikami ust. To była mała próba, 40 oceniających i 10 fotografowanych osób. Szczegóły i wyniki, które się z nią nie zgadzają, opisuję w tekście Sen a wygląd. Jeśli zależy ci na twarzy, zacznij od pory snu, nie od kosmetyku.
Ochrona przed słońcem też ma dane. W australijskim badaniu z randomizacją na 903 dorosłych poniżej 55 lat ci, którzy codziennie używali kremu z filtrem, mieli po 4,5 roku o 24% mniej oznak starzenia skóry niż grupa stosująca go według uznania. Autorzy zaznaczają, że część danych brakowała, a moc statystyczna była umiarkowana. Praktycznie opisuję to w tekście o kremie z filtrem i w prostej rutynie pielęgnacji.
To prawie wszystko, co ma przyzwoite dowody i nie wymaga nikogo poza tobą. Fryzura, dobrze dobrane ubranie i stabilna masa ciała też wpływają na to, jak wyglądasz, ale nie mam do nich badań, które mógłbym tu uczciwie przytoczyć. Podaję je jako zdrowy rozsądek, nie jako wynik badań.
Czego dowodów nie ma
Mewing, czyli układanie języka na podniebieniu w nadziei na zmianę kształtu żuchwy, to klasyk. Amerykańskie Stowarzyszenie Ortodontów pisze, że nie ma badań potwierdzających te obietnice. Więcej w tekście Mewing: fakty i mity.
Zdjęcia przed i po nie są dowodem. Zmieniają się z nimi światło, kąt aparatu, ułożenie głowy i waga. Jeśli ktoś pokazuje ci tylko je, a nie badanie z grupą kontrolną, niczego nie udowodnił.
Co szkodzi
Tu nie będzie niuansów, bo ich nie ma.
Bonesmashing to celowe uderzanie w twarz, żeby kości „zrosły się” w innym kształcie. Nie opiszę, jak się to robi, i nie powinieneś szukać instrukcji. Nie znam badania, które pokazałoby, że działa, a z definicji polega to na uszkadzaniu twarzy. Chirurdzy szczękowo-twarzowi z São Paulo zaliczają je do niebezpiecznych trendów.
Peptydy, sterydy anaboliczne, SARM-y i melanotan stosowane „dla wyglądu” to ryzyko bez uzasadnienia. Artykuł w czasopiśmie Missouri Medicine już w tytule mówi o zagrożeniach związanych z wstrzykiwanymi peptydami i innymi nieuregulowanymi lekami z kręgu biohackingu. Pediatrzy w Pediatrics traktują looksmaxxing, od mewingu po peptydy, jako nowy problem wśród młodzieży. Nie podam tu dawek ani źródeł i nikogo do tego nie namawiam. Szkodzą.
Skrajne diety, w tym głodzenie pod „wyrzeźbioną” twarz, też. Jeśli jedzenie zaczyna kręcić się wokół kości policzkowych, to temat do rozmowy z lekarzem, nie do forum.
Gdzie kończy się dbanie o siebie
Część osób z tego świata ma po prostu gorszy nastrój i zaniżoną samoocenę. U niektórych chodzi o coś poważniejszego. Zaburzenie dysmorficzne ciała (BDD) to według NHS stan, w którym ktoś spędza dużo czasu na zamartwianiu się wadami wyglądu, często niezauważalnymi dla innych. Najczęściej zaczyna się u nastolatków i młodych dorosłych i może prowadzić do depresji i myśli samobójczych.
Skala nie jest znana dokładnie. Przegląd z 2016 roku oszacował częstość w populacji dorosłych na około 1,9%, a w chirurgii kosmetycznej na 13,2%. Metaanaliza z 2023 roku, w której rozpoznanie opierało się na ustrukturyzowanym wywiadzie, dała około 20% w gabinetach kosmetycznych i dermatologicznych, ale autorzy wskazują ogromne zróżnicowanie wyników i wątpliwą jakość części badań. Liczby się różnią, ale kierunek jest ten sam. U osób szukających poprawy wyglądu zaburzenie zdarza się wyraźnie częściej niż w ogóle.
Nie diagnozuję cię. Kilka sygnałów jest jednak warte zauważenia u siebie. Sprawdzasz twarz w lustrze lub telefonie wiele razy dziennie. Porównujesz się bez końca. Po każdej zmianie czujesz krótką ulgę, a potem znajdujesz nową „wadę”. Wtedy lepszym ruchem niż kolejny zabieg jest rozmowa z psychologiem lub lekarzem rodzinnym. Nie jest to porażka.
Jak ocenić pomysł
Przy każdym pomyśle z tego świata zadaj cztery pytania.
Czy jest badanie z grupą kontrolną na ludziach, a nie tylko zdjęcia przed i po? Czy robi to wykwalifikowany specjalista w legalnym gabinecie? Czy da się to cofnąć? Czy autor poradnika coś ci sprzedaje? Jeśli odpowiedź na pierwsze brzmi „nie”, a na ostatnie „tak”, to nie ma o czym rozmawiać.
W praktyce sensowne looksmaxxing to sen, ochrona przed słońcem, prosta pielęgnacja skóry i ruch. Złamanie, wstrzyknięcie z nieznanego źródła czy głodzenie to nie ulepszanie wyglądu. To ryzyko, za które płacisz zdrowiem.
Jeśli chcesz zacząć od najbardziej udokumentowanej rzeczy, przejdź quiz o śnie i sprawdź, co u ciebie realnie szwankuje.
