Wyszukiwanie probiotyków w PubMed zwraca 3375 trafień oznaczonych jako badania z randomizacją i 2319 jako przeglądy. Ta liczba nie świadczy o sile dowodów, bo prawie każde badanie dotyczy innego szczepu, innej dawki i innej choroby.
Co to jest i po co ludzie to biorą
Probiotyki to żywe bakterie, najczęściej z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium. Dlatego poniżej rozbijamy je według chorób, które badano. Wynik badania obowiązuje tylko dla szczepu, który w nim podawano.
Co pokazują badania
Cukrzyca typu 2. Metaanaliza 30 badań z placebo (1827 chorych) wykazała niższą glukozę na czczo i niższy HbA1c, czyli średni poziom cukru z ostatnich miesięcy. Efekty są niewielkie (standaryzowana różnica 0,33 i 0,42) i większe w podgrupach osób z BMI od 30, przy bifidobakteriach oraz przy probiotykach w formie żywności (Li 2023). Autorzy uznają probiotyki za możliwą terapię wspomagającą. To nie jest wynik, który uzasadniałby rezygnację z leków.
Jelito drażliwe. W badaniu na 200 osobach z IBS z biegunką jeden szczep (Bifidobacterium longum CECT 7347), żywy lub inaktywowany ciepłem, obniżył punktację objawów po 12 tygodniach o około 174-178 punktów, a placebo o 60 (Srivastava 2024). Różnica jest duża, ale to pojedyncza próba i jeden szczep. Autorzy piszą, że to pierwszy pozytywny wynik dla tego szczepu w tej grupie.
Zaparcia. W czterotygodniowym badaniu na 250 dorosłych z zaparciami czynnościowymi probiotyk (dwa szczepy) nie zmienił częstości wypróżnień bardziej niż placebo. Konsystencja stolca poprawiła się podobnie po probiotyku i po błonniku, a oba wypadły lepiej niż placebo, przy czym wszystkie preparaty zawierały też oligosacharydy, co utrudnia ocenę samych bakterii (Lai 2023).
Infekcje dróg moczowych. U 174 kobiet przed menopauzą z nawrotami zakażeń, w 4-miesięcznym badaniu, dopochwowe probiotyki, także w połączeniu z doustnymi, wydłużyły czas do kolejnego zakażenia i zmniejszyły liczbę nawrotów. Same doustne nie dały istotnej różnicy w stosunku do placebo (Gupta 2024).
Trądzik. Trzy badania (231 osób) dały umiarkowany spadek liczby zmian zapalnych, ale z dużą niejednorodnością, a przedział przewidywania wskazuje, że przyszłe badanie może nie znaleźć efektu (Tjiu 2025).
W wynikach wyszukiwania pojawiło się też badanie na 130 starszych osobach z podejrzeniem łagodnych zaburzeń poznawczych (jeden szczep, 24 tygodnie), w którym poprawiły się tylko niektóre podskale testów (Asaoka 2022). Nie opieramy na nim oceny.
Dawki, które badano
W badaniu dla starszych podawano 2 x 10^10 jtk (jednostek tworzących kolonie, czyli liczba żywych bakterii) dziennie przez 24 tygodnie. W IBS-D przyjmowano dwie kapsułki raz dziennie przez 84 dni. To dawki z prób, nie zalecenie. Naszym zdaniem sama liczba bakterii na opakowaniu mówi mało, ważniejsza jest pełna nazwa szczepu.
Kto powinien uważać
W metaanalizie badań u ciężko chorych na oddziałach intensywnej terapii probiotyki nie zmieniły śmiertelności (RR 1,13, przedział od 0,82 do 1,55), a zmniejszyły liczbę zakażeń szpitalnych (RR 0,73) (Alsuwaylihi 2023). Nie dowodzi to bezpieczeństwa u osób z osłabioną odpornością, które powinny zapytać lekarza. Źródła nie opisują ciąży ani karmienia.
Co z tego wynika
Probiotyk ma sens jako eksperyment przy konkretnym problemie, jeśli wybierzesz szczep, który ktoś faktycznie przebadał w tym problemie. „Probiotyk na wszystko” nie ma poparcia. Przy zaparciach w cytowanym badaniu błonnik (o psyllium jest osobna strona) wypadł podobnie jak probiotyk, a przy nawracających infekcjach i cukrzycy pierwszy jest lekarz. Badania trwały od 4 tygodni do 4 miesięcy, więc taki horyzont ma sens, jeśli chcesz ocenić jeden konkretny objaw.