Co to jest i po co ludzie to biorą
Fosfatydyloseryna (w skrócie PS) to fosfolipid, czyli tłuszcz, z którego zbudowane są błony komórek, także nerwowych. Preparaty badane w opisanych tu próbach pochodziły z soi, a wcześniejsze badania używały PS z kory mózgowej zwierząt.
Zacznijmy od tego, że wyniki są rozbieżne. Jedna próba nie znalazła żadnego efektu, a druga znalazła efekt tylko w części uczestników.
Co pokazują badania
Najstarsza z tych prób nie znalazła efektu. Jorissen i współpracownicy przydzielili losowo 120 osób po 57. roku życia z narzekaniem na pamięć do placebo, 300 mg albo 600 mg PS dziennie. Po 12 tygodniach żaden z testów pamięci i uwagi nie różnił się między grupami. Autorzy piszą wprost, że suplement nie wpływa na pamięć u starszych osób z jej problemami.
Japońska próba objęła 78 osób w wieku 50-69 lat z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, przez 6 miesięcy. Wyniki testów wzrosły we wszystkich grupach, także na placebo. Tylko u osób z niższym wynikiem na starcie grupy z PS poprawiły się bardziej niż placebo, głównie w odroczonym przypominaniu słów. To tylko podgrupa, więc traktuję ten wynik jako pomysł do sprawdzenia, a nie dowód.
Przy ADHD u dzieci metaanaliza (łączy wyniki kilku prób) trzech badań na 216 dzieciach pokazała mały efekt 200-300 mg dziennie na nieuwagę (wielkość efektu 0,36, przedział ufności od 0,07 do 0,64). Ogólne objawy ADHD i nadpobudliwość nie zmieniły się istotnie. Autorzy oceniają jakość dowodów jako niską. Nowszy przegląd badań z 2026 roku, który łączył PS i cytykolinę u osób z zaburzeniami psychicznymi, uznał wyniki za niespójne (w ADHD trzy badania pokazały poprawę uwagi i impulsywności, dwa nie) i nie poparł tych substancji jako skutecznych wspomagaczy poznawczych. Wynik u dzieci z ADHD i padaczką też był negatywny, choć badanie z 74 uczestnikami przerwano wcześniej, a testowano PS z kwasami omega-3.
Dla zdrowych dorosłych nie ma czystej próby. Badanie na 109 osobach pokazało poprawę pamięci po 30 dniach, ale użyto w nim mieszanki magnezu L-treonianu, PS i witamin, więc nie wiadomo, co zadziałało. Nie liczy się to jako dowód dla samej PS.
Dawki, które badano
Starsze osoby dostawały 100 i 300 mg dziennie przez 6 miesięcy oraz 300 i 600 mg dziennie przez 12 tygodni. Dzieci 200-300 mg dziennie. W badaniu bezpieczeństwa na 120 starszych osobach autorzy uznali PS z soi za bezpieczną do 200 mg trzy razy dziennie, bez istotnych zmian w badaniach krwi, ciśnieniu i tętnie. To dane z badań, nie zalecenie, a górnej granicy z urzędowego źródła nie podano, bo żadnego nie otwarto.
Kto powinien uważać
Badania na starszych osobach nie opisały poważnych działań niepożądanych, ale trwały najwyżej 6 miesięcy. Jeśli masz alergię na soję, pamiętaj, że badane preparaty z niej pochodziły. Opisano też przypadek kobiety przyjmującej lek na zespół Sjögrena, która źle się poczuła po preparacie z bakopą i PS. Autorzy podejrzewali bakopę, nie PS, ale to przypomnienie, że przy lekach na stałe warto zapytać farmaceutę. Dla ciąży i karmienia nie mam danych. Status prawny i regulacje anty-dopingowe nie były tu sprawdzane na stronach urzędowych, więc zweryfikuj je sam.
Co z tego wynika
Jeśli pytasz, czy PS poprawi ci pamięć, uczciwa odpowiedź brzmi, że starsza próba nie znalazła efektu, a druga znalazła go u części osób. Zdrowemu dwudziestokilkulatkowi to niczego nie obiecuje, bo w tym zestawie nie ma badania samej PS na zdrowych dorosłych. Gdy przeszkadza ci pamięć lub koncentracja, porozmawiaj z lekarzem. Przy ADHD dziecka suplement nie jest alternatywą dla diagnozy i leczenia.